Gìn giữ ký ức Tết Việt từ những điều bình dị

Trong đời sống văn hóa của người Việt, Tết không chỉ được nhớ bằng sắc hoa, mâm cơm hay những lời chúc đầu năm. Tết còn được lưu giữ trong những công việc tưởng như rất đỗi quen thuộc: chọn lá, vo gạo, đãi đỗ, chuẩn bị thịt, lau lá và cùng nhau ngồi gói bánh chưng.

Từ những nguyên liệu giản dị ấy, một chiếc bánh được tạo nên. Nhưng phía sau chiếc bánh là cả một câu chuyện về gia đình, về phong tục, về sự sum vầy và những ký ức Tết được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Với mong muốn đưa những giá trị văn hóa ấy đến gần hơn với cộng đồng thông qua trải nghiệm thực tế, chương trình “TẾT VIỆT – CHUYỆN XƯA BÊN NỒI BÁNH CHƯNG” được thực hiện trong khuôn khổ chuỗi hoạt động tại Điểm đến Du lịch Đạt chuẩn trên địa bàn Quận 10, TP.HCM.

Đây không chỉ là một buổi cùng nhau gói bánh chưng, mà còn là dịp để cùng trở về với một phần ký ức Tết Việt – nơi những câu chuyện xưa được kể lại bên nồi bánh đang đỏ lửa.

Nghệ nhân Năm Tuyền – kể chuyện văn hóa từ đôi tay người làm nghề

Điểm đặc biệt của chương trình là sự tham gia trực tiếp của Nghệ nhân áo dài Năm Tuyền, người sẽ thực hiện và chia sẻ về quá trình chuẩn bị bánh chưng, từ cách lựa chọn nguyên liệu, xử lý nguyên liệu đến kỹ thuật gói bánh.

Với người đã nhiều năm nghiên cứu và thực hành các giá trị văn hóa truyền thống, những công việc tưởng chừng đơn giản như chọn lá dong, chuẩn bị nếp, đỗ xanh hay sắp đặt nhân bánh cũng có thể trở thành một câu chuyện thú vị về văn hóa Việt.

Một chiếc bánh chưng đẹp không chỉ nằm ở hình thức vuông vắn. Người gói phải hiểu cách xử lý lá, lượng gạo, lượng nhân, cách đặt nguyên liệu và cách buộc lạt để chiếc bánh giữ được hình dáng trong suốt quá trình nấu.

Thông qua việc trực tiếp thực hiện, Nghệ nhân Năm Tuyền sẽ giúp người tham dự hiểu hơn về những công đoạn phía sau một món ăn quen thuộc của ngày Tết.

Đó cũng là cách văn hóa được truyền đi tự nhiên nhất: không chỉ bằng lời kể, mà bằng trải nghiệm, bằng đôi tay và bằng sự tham gia của mỗi người.

Bên nồi bánh chưng, chuyện Tết xưa được kể lại

Có lẽ trong ký ức của nhiều gia đình Việt, hình ảnh nồi bánh chưng luôn gắn với sự quây quần.

Người lớn chuẩn bị nguyên liệu, người khéo tay gói bánh, trẻ nhỏ tò mò đứng bên quan sát. Những câu chuyện trong năm được kể lại. Những câu chuyện về ông bà, cha mẹ, về quê hương, về những cái Tết ngày trước cũng theo đó mà được truyền sang thế hệ sau.

Ngày nay, nhịp sống đô thị khiến nhiều gia đình không còn thường xuyên tự gói và nấu bánh chưng như trước. Chính vì vậy, những hoạt động trải nghiệm văn hóa như “Tết Việt – Chuyện xưa bên nồi bánh chưng” càng có ý nghĩa.

Bởi khi một người trẻ tự tay lau lá, đong gạo, đặt nhân và gói một chiếc bánh, họ không chỉ học cách làm một món ăn truyền thống.

Họ đang chạm vào một phần của đời sống Tết Việt.

Và khi những câu chuyện về phong tục, gia đình, quê hương được kể bên nồi bánh, ký ức văn hóa không còn nằm trên trang sách hay trong những hình ảnh xa xôi. Văn hóa trở thành một trải nghiệm sống động, có thể nhìn thấy, chạm vào và cùng nhau thực hành.

Từ món bánh ngày Tết đến câu chuyện về di sản

Bánh chưng là một hình ảnh quen thuộc đến mức đôi khi chúng ta dễ quên rằng đằng sau món ăn ấy là nhiều lớp giá trị văn hóa.

Đó là câu chuyện về nông nghiệp lúa nước với gạo nếp, đỗ xanh và những nguyên liệu gần gũi với đời sống người Việt.

Đó là câu chuyện về gia đình và cộng đồng khi nhiều thế hệ cùng tham gia chuẩn bị Tết.

Đó cũng là câu chuyện về sự tiếp nối khi một kỹ thuật, một phong tục và một ký ức được người đi trước truyền lại cho người đi sau.

Vì vậy, giữ gìn Tết truyền thống không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao.

Đôi khi, đó chỉ là việc cùng nhau gói một chiếc bánh chưng, nghe một câu chuyện về Tết xưa và hiểu vì sao ông bà chúng ta từng coi những ngày cuối năm là khoảng thời gian đặc biệt để trở về, sum họp và chuẩn bị cho một năm mới.

Kết nối văn hóa – di sản – du lịch

Chương trình có sự tham dự của những khách mời đặc biệt:

Bà Lê Tú Cẩm – Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa TP.HCM

Ông Bùi Thế Hải – Phó Chủ tịch UBND Quận 10

Cùng đại diện Phòng Văn hóa và Thông tin Quận 10.

Sự đồng hành của các đại diện trong lĩnh vực văn hóa, di sản và quản lý địa phương góp phần tạo nên không gian giao lưu, chia sẻ về việc đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với đời sống đương đại.

Đặc biệt, việc tổ chức hoạt động tại Điểm đến Du lịch Đạt chuẩn trên địa bàn Quận 10 cũng mở ra một cách tiếp cận đáng chú ý: đưa văn hóa truyền thống trở thành một phần của trải nghiệm du lịch và đời sống đô thị.

Một điểm đến không chỉ được nhớ bởi địa điểm hay cảnh quan, mà còn bởi những câu chuyện văn hóa mà du khách có thể trải nghiệm tại đó.

Khi Tết được truyền lại bằng trải nghiệm

Mỗi thế hệ có một cách đón Tết khác nhau.

Nhưng những giá trị cốt lõi của Tết Việt – sự sum họp, lòng biết ơn, tình thân và sự kết nối giữa các thế hệ – vẫn có thể được tiếp nối nếu chúng ta tạo ra những cơ hội để người trẻ được trải nghiệm và hiểu.

“Tết Việt – Chuyện xưa bên nồi bánh chưng” vì thế không chỉ là câu chuyện về một món ăn ngày Tết.

Đó là câu chuyện về cách một nét văn hóa được trao truyền.

Từ bàn tay người gói bánh đến câu chuyện của người kể.

Từ ký ức của thế hệ trước đến trải nghiệm của thế hệ hôm nay.

Và từ một nồi bánh chưng ngày Tết, những câu chuyện xưa lại tiếp tục được kể – để văn hóa Việt không chỉ được nhớ đến, mà còn được sống cùng trong đời sống hiện đại.

Tết Việt đôi khi bắt đầu từ những điều rất giản dị.
Một chiếc bánh chưng. Một nồi bánh đỏ lửa. Một câu chuyện được kể.
Và những người cùng ngồi lại bên nhau.